Γιατί τα παιδιά λένε ψέματα;

Κατηγορία ΠΑΙΔΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑ
Δεν το έκανα εγώ, μόνο του χάλασε! Η αρκούδα μου έφαγε όλο το παγωτό! Ένας δράκος είναι στην ντουλάπα! Πολλοί γονείς προβληματίζονται και πανικοβάλλονται όταν διαπιστώνουν ότι το μονάκριβο αγγελούδι τους λέει επανειλημμένως ψέματα. Τι υποδηλώνει το ψέμα του και πώς πρέπει να το αντιμετωπίσουν οι γονείς;

Τα παιδιά αρχίζουν να λένε ψέματα από πολύ μικρή ηλικία, όταν αρχίζουν να αναπτύσσουν και μηχανισμούς επικοινωνίας. Το ψέμα είναι φυσιολογικό κομμάτι στην ανάπτυξη του παιδιού και πολλές φορές στην προσπάθεια του να εκφράσει κάποιο νόημα ή σκέψη, λέει ψέματα. Στο στάδιο αυτό το παιδί δεν το κάνει από δόλο ή εξαπάτηση, ούτε καν ενσυνείδητα. Στην ουσία είναι μια ανακατασκευή της αλήθειας. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι τα παιδιά μεταξύ 3μισι και 6 ετών βρίσκονται στο στάδιο όπου αναπτύσσουν την φαντασία τους. Η φαντασία παίζει πρωταρχικό ρόλο και η αλήθεια με το ψέμα συγχέονται. Πολλές φορές λοιπόν, μέσα στον παραμυθένιο τους κόσμο, τους είναι δύσκολο να διαχωρίσουν το πραγματικό από το φαντασιακό κομμάτι.

Σημαντικό ρόλο παίζει το ηλικιακό στάδιο του παιδιού. Ανάλογα με την ηλικία υπάρχουν διαφορετικά κίνητρα που οδηγούν το παιδί στο ψέμα...

Στην προσχολική ηλικία, όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, τα ψέματα που λέει ένα παιδί χαρακτηρίζονται ως ¨αθώα¨ και οφείλονται στην αδυναμία του παιδιού να διαχωρίσει το πραγματικό από το φανταστικό. Τα ψέματα δεν λέγονται εσκεμμένα και στόχος είναι η ωραιοποίηση και παρουσίαση μιας κατάστασης όπως εκείνο επιθυμεί. Σε αυτή την περίπτωση δεν μαλώνουμε το παιδί αλλά καλό είναι να το επαναφέρουμε στην πραγματικότητα.

Στην σχολική ηλικία, από 7 ετών, το παιδί αρχίζει να αντιλαμβάνεται ότι το ψέμα είναι κάτι μεμπτό, ότι τιμωρείται και ότι έχει επίπτωση στο περιβάλλον και τους γύρω του. Αρχίζει λοιπόν το παιδί να αναπτύσσει σιγά σιγά ηθική συνείδηση. Σε αυτή την ηλικία τα παιδιά λένε συνήθως ψέματα για λόγους απενεργοποίησης και αποφυγής δυσάρεστων συνεπειών των πράξεων τους. Ένας άλλος λόγος που τα παιδιά καταφεύγουν στο ψέμα είναι η απόσπαση της προσοχής των γονέων. Το παιδί δοκιμάζει τόσο τα δικά του αλλά και των γονιών του τα όρια. Η ανάγκη του να προκαλέσει το ενδιαφέρον και την αποδοχή, καθώς και η επιθυμία του να αισθάνεται ότι “ανήκει” και είναι αποδεκτό μέλος μιας ομάδας, είναι αυτοί που το οδηγούν στο ψέμα. Είναι σημαντικό οι γονείς να διερευνήσουν τους λόγους για τους οποίους το παιδί τους λέει ψέματα και να καλύψουν τις συναισθηματικές του ανάγκες.

Στο στάδιο της εφηβείας το ψέμα μπορεί να ερμηνευτεί διαφορετικά. Σε αυτή την ηλικία το παιδί χρησιμοποιεί το ψέμα σαν μηχανισμό αυτοπροστασίας. Προσπαθεί να προστατέψει την εικόνα του και την αυτοεκτίμηση του. Δεν θέλει να εκτίθεται, ούτε να αισθάνεται μειονεκτικά μπροστά στους άλλους γι'αυτό πολλές φορές οδηγείται στο ψέμα. Επιπλέον, το χρησιμοποιεί ως μέσο αποφυγής τιμωρίας, καθώς και προστασίας. Οι έφηβοι έχουν αυξημένη ανάγκη ανεξαρτησίας από τους γονείς και προσπαθούν σε μεγάλο βαθμό να κρατούν την προσωπική τους ζωή μυστική από αυτούς. Προκειμένου λοιπόν να διαφυλάξουν την ιδιωτικότητα και την αυτονομία τους από παρεμβατικούς και ελεγκτικούς γονείς, επιλέγουν το ψέμα.


Πώς πρέπει να αντιδράσουν οι γονείς;


Σε καμία περίπτωση μην αποκαλέσετε το παιδί ψεύτη! Η λεκτική επίθεση στο παιδί θα επιφέρει αρνητικά και αντίθετα αποτελέσματα από τα επιθυμητά. Η επίπληξη δεν θα πρέπει να γίνεται με φωνές και προσβολές. Αντίθετα θα πρέπει να συζητηθεί σε ήρεμους και ήπιους τόνους. Στις μικρές ηλικίες όπου τα ψέματα είναι μικρά και αθώα, καλό είναι οι γονείς να το χειριστούν με χιούμορ, ενώ σε μεγαλύτερα παιδιά καλό είναι να αποφεύγουμε το κήρυγμα και να ακούμε και τη δική του εξήγηση. Οι γονείς πρέπει να εμφυσήσουν στο παιδί την έννοια της υπευθυνότητας και της αλήθειας. Να επαινούν το παιδί τους για την ειλικρίνεια και την ευγένεια. Να το επιβραβεύουν και να το ενθαρρύνουν να μην λέει ψέματα. Μεγάλη προσοχή θα πρέπει να δοθεί στους λόγους για τους οποίους το παιδί λέει ψέματα και στην εξισορρόπηση των απαιτήσεων των γονέων από τα παιδιά τους. Οι γονείς πρέπει να καταβάλουν προσπάθειες να κατανοήσουν τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν τα παιδιά και να τους δείξουν εμπιστοσύνη. Το παιδί πρέπει να νιώθει πώς μπορεί να μιλήσει στους γονείς του χωρίς να φοβάται ότι θα θυμώσουν και θα το τιμωρήσουν.

Βασικό επίσης, κομμάτι παίζει και το θετικό πρότυπο. Είναι δύσκολο να πείσουμε ένα παιδί να μην λέει ψέματα όταν οι ίδιοι οι γονείς δεν είναι ειλικρινείς. Συμπεριφορές όπως “δεν θα αργήσω...” ή “αν πάρει η θεία σου η Μαίρη πες της πως δεν είμαι εδώ” οδηγούν το παιδί στη θεώρηση πώς το ψέμα είναι κάτι αποδεκτό. Σε γενικές γραμμές η συχνότητα και η σοβαρότητα του ψέματος καθορίζεται από την διαπαιδαγώγηση του παιδιού. Συγκεκριμένα, έρευνα έχει δείξει ότι τα Αμερικανάκια λένε ψέματα σε ποσοστό 11% ενώ το ίδιο ποσοστό για τα Ελληνόπουλα αγγίζει το 40%!!

Εν κατακλείδι, οι γονείς θα πρέπει να εξηγήσουν στο παιδί τους ότι το ψέμα δεν είναι θεμιτός τρόπος επικοινωνίας, γιατί κλονίζει την εμπιστοσύνη των άλλων. Εάν παρόλα αυτά αντιληφθούν οτι το παιδί τους λέει επαναλαμβανόμενα ψέματα και δυσκολεύεται να αντιληφθεί και να κατανοήσει την πραγματικότητα, τότε θα πρέπει να επισκεφτούν έναν ειδικό ψυχικής υγείας για να το διερευνήσουν περαιτέρω.

 

Κατσαούνη Μαρία, BSc (Hons) – MSc Ψυχολόγος Υγείας

Τελευταία τροποποίηση στις Πέμπτη, 05 Μαΐου 2011 06:09