Πόσο οι σκέψεις μας μεταβάλλουν τις αναμνήσεις μας

Η ανθρώπινη μνήμη είναι στο μυαλό των περισσοτέρων η έννοια της ικανότητας ανάδυσής παλιών εμπειριών , η οποία φθίνει με την ηλικία ή εξαιτίας κάποιων συγκεκριμένων ασθενειών. Οι περισσότεροι δηλαδή την θεωρούμε ως στατική και αμετάβλητη, ένα είδος καταγραφής της πραγματικότητας μας, με κάποια μερικά κομμάτια της να ξεχνιούνται. Αρχικά και κύρια , η πραγματικότητα είναι υποκειμενική για τον καθένα. Πολλά άτομα μπορούν να βρεθούν μπροστά στο ίδιο γεγονός, και να έχουν διαφορετικές μνήμες από αυτό. Θυμάμαι μόνο ότι παρατηρώ, και παρατηρώ μόνο ότι με ενδιαφέρει.

Οι ψυχολόγοι γνωρίζουμε, εδώ και σχεδόν έναν αιώνα, ότι η υπόθεση ότι η μνήμη είναι η απλή καταγραφή του παρόντος, με κάποια κενά, δεν είναι αληθής. Η μνήμη αναδιαμορφώνεται με τρεις συγκεκριμένους τρόπους (Frederic Bartlett 1938): γίνεται συντομότερη-περιληπτική (αφαιρεί περιττές πληροφορίες), γίνεται εστιασμένη (επικεντρώνεται στο κυρίαρχο γεγονός), και μεταβάλλεται προς την κατεύθυνση της προσωπικής πεποίθησης. Αυτό είναι και το πραγματικά σοκαριστικό: τείνουμε να θυμόμαστε αυτό που πιστεύουμε ότι συνέβη κι όχι αυτό που πραγματικά συνέβη.

Αυτό είναι σημαντικό εργαλείο στην εγκληματολογία, γιατί ακριβώς δηλώνει ότι κάθε μαρτυρία αυτόπτη μάρτυρα εμπεριέχει μια προσωπική του ερμηνεία των γεγονότων κι όχι μια πιστή καταγραφή των όσων εξελίχθηκαν. Για παράδειγμα σε αυτόπτες μάρτυρες ένοπλης ληστείας, οι μισοί μόνο ήταν ικανοί να βεβαιώσουν την ύπαρξη όπλου και όχι παραπάνω από έναν στους τέσσερις ήταν ικανός να περιγράψει σωστά το αυτοκίνητο διαφυγής. Αυτά ακριβώς τα δεδομένα στην εγκληματολογική έρευνα είναι που οδήγησαν στην περαιτέρω έρευνα της μνήμης μας και πως αυτή λειτουργεί.

Ένα επίσης σημαντικό εύρημα των ερευνών που έχουν γίνει, είναι ότι η μνήμη μας αναδιαμορφώνεται σε πραγματικό και διαρκή χρόνο από την ίδια την εξιστόρηση της. Δηλαδή με απλά λόγια , κάθε φορά που περιγράφουμε ένα γεγονός που συνέβη το αναδιαμορφώνουμε από την ίδια την αφήγηση μας. Όπως απλά λέμε, η περιγραφή της ιστορίας αλλάζει την ιστορία. Σχετικά πειράματα σε αυτόπτες μάρτυρες έδειξαν μια μεταβολή των αρχικών μαρτυριών από την πρώτη ως την τέταρτη φορά εξιστόρησης ως εξής: Πρώτη περιγραφή είχαμε 3,5 αληθείς περιγραφές για κάθε μία ψευδή, ενώ στην τέταρτη φορά είχαμε 1,39 αληθείς δηλώσεις για κάθε μια ψευδή.

Αποδεικνύεται λοιπόν ότι οι αναμνήσεις μας όχι απλά δεν είναι στατικές κι αμετάβλητες αλλά πραγματικά αλλάζουν, απλά και μόνο με την επαναλαμβανόμενη πράξη να θυμόμαστε.

Κι αυτό δείχνει ακόμη μια φορά την σημασία της επιστήμης της ψυχολογίας και των κλάδων της όπως η εγκληματολογία, στην ζωή μας και στην εξέλιξή της.

Μερσινιάς Θωμάς

TEDx speaker, Clinical Psychologist

©www.mersinias.gr