Εικόνες ελληνικής απόγνωσης κάνουν τον γύρο του κόσμου. Ο «Guardian» ανέδειξε σε φωτογραφία της ημέρας τη δωρεάν διανομή τροφίμων στο κέντρο της Αθήνας. Δεκάδες άνθρωποι να στριμώχνονται και να απλώνουν τα χέρια περιμένοντας να πάρουν μια σακούλα λεμόνια. Αλλες φωτογραφίες με ανθρώπους να ζητούν δωρεάν λίγα τρόφιμα και άλλους να κόβουν ξύλα προκειμένου να ζεσταθούν αναπαράγονται από τα διεθνή ΜΜΕ.
Η εικόνα μιας εξαθλιωμένης Ελλάδας ταξιδεύει και πληγώνει. Το μιντιατικό τοπίο προβάλλει τις πληγές και τα τραύματα της χώρας μας. Τα προβάλλει αφειδώς, ασύστολα, απερίσκεπτα, θα πουν ορισμένοι και θα δυσφορήσουν. Θα προτιμούσαν να μην υπάρχουν αυτές οι φωτογραφίες και ως διά μαγείας, όπως το πιστεύουν τα μικρά παιδιά, αυτό που δεν προβάλλεται θα είναι σαν να μην υπάρχει. Θυμώνουν όχι με αυτό που απεικονίζουν οι φωτογραφίες αλλά με το ίδιο το γεγονός της απεικόνισης. «Τι θα πουν οι ξένοι; Υπερβάλλουν, μας κάνουν κακό, κάνουν κακό στον τουρισμό μας». Και ω του θαύματος, η δυσφορία ταξιδεύει, μετατοπίζεται (μέσα στο μυαλό τους) από το συμβάν σε αυτό που προβάλλεται ως συμβάν.

 

1. Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΗΣ ΑΠΟΣΠΑΣΗΣ ΤΗΣ ΠΡΟΣΟΧΗΣ
Το θεμελιώδες στοιχείο του κοινωνικού ελέγχου είναι η στρατηγική της απόσπασης της προσοχής που έγκειται στην εκτροπή της προσοχής του κοινού από τα σημαντικά προβλήματα και τις αποφασισμένες από τις οικονομικές και πολιτικές ελίτ αλλαγές μέσω της τεχνικής του κατακλυσμού συνεχόμενων αντιπερισπασμών και ασήμαντων πληροφοριών.
Η στρατηγική της απόσπασης της προσοχής είναι επίσης απαραίτητη για να μην επιτρέψει στο κοινό να ενδιαφερθεί για απαραίτητες γνώσεις στους τομείς της επιστήμης, της οικονομίας, της ψυχολογίας, της νευροβιολογίας και της κυβερνητικής. «Διατηρήστε την προσοχή του κοινού αποσπασμένη, μακριά από τα αληθινά κοινωνικά προβλήματα, αιχμάλωτη θεμάτων που δεν έχουν καμία σημασία. Διατηρήστε το κοινό απασχολημένο, τόσο πολύ ώστε να μην έχει καθόλου χρόνο για να σκεφτεί – πίσω στο αγρόκτημα, όπως τα υπόλοιπα ζώα» (απόσπασμα από το κείμενο: Αθόρυβα όπλα για ήρεμους πολέμους).
2. ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΛΥΣΕΩΝ
Αυτή η μέθοδος καλείται επίσης «πρόβλημα-αντίδραση-λύση». Δημιουργείται ένα πρόβλημα, μια προβλεφθείσα «κατάσταση» για να υπάρξει μια κάποια αντίδραση από τον κόσμο, με σκοπό αυτός ο ίδιος να ορίσει τα μέτρα που η εξουσία θέλει να τον κάνει να δεχτεί. Για παράδειγμα: Αφήνεται να ξεδιπλωθεί και να ενταθεί η αστική βία ή οργανώνονται αιματηρές επιθέσεις που αποσκοπούν στο να απαιτήσει ο κόσμος νόμους ασφαλείας και πολιτικές εις βάρος της ελευθερίας. Ή ακόμα: Δημιουργούν μία οικονομική κρίση ώστε να γίνει αποδεκτή ως αναγκαίο κακό η υποχώρηση των κοινωνικών δικαιωμάτων και η διάλυση των δημόσιων υπηρεσιών.
3. Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΗΣ ΣΤΑΔΙΑΚΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ
Για να γίνουν αποδεκτά τα διάφορα απαράδεκτα μέτρα, αρκεί η σταδιακή εφαρμογή τους, λίγο λίγο, επί συναπτά έτη. Κατά αυτόν τον τρόπο επιβλήθηκαν τις δεκαετίες του ΄80 και ΄90 οι δραστικά νέες κοινωνικοοικονομικές συνθήκες (νεοφιλελευθερισμός): ανύπαρκτο κράτος, ιδιωτικοποιήσεις, ανασφάλεια, ελαστικότητα, μαζική ανεργία, μισθοί που δεν εξασφαλίζουν ένα αξιοπρεπές εισόδημα, τόσες αλλαγές που θα είχαν προκαλέσει επανάσταση αν είχαν εφαρμοστεί μονομιάς.
4. Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΗΣ ΑΝΑΒΟΛΗΣ
Ένας άλλος τρόπος για να γίνει αποδεκτή μια αντιλαϊκή απόφαση είναι να την παρουσιάσουν ως «επώδυνη και αναγκαία», εξασφαλίζοντας τη συγκατάβαση του λαού τη δεδομένη χρονική στιγμή και εφαρμόζοντάς τη στο μέλλον. Είναι πιο εύκολο να γίνει αποδεκτή μια μελλοντική θυσία απ’ ότι μία άμεση. Κατά πρώτον επειδή η προσπάθεια δεν καταβάλλεται άμεσα και κατά δεύτερον επειδή το κοινό, η μάζα, πάντα έχει την τάση να ελπίζει αφελώς ότι «τα πράγματα θα φτιάξουν στο μέλλον» και ότι οι απαιτούμενες θυσίες θα αποφευχθούν. Αυτό δίνει περισσότερο χρόνο στο κοινό να συνηθίσει στην ιδέα των αλλαγών και να τις αποδεχτεί με παραίτηση όταν φτάσει το πλήρωμα του χρόνου.
5. ΑΠΕΥΘΥΝΣΗ ΛΟΓΟΥ ΣΤΟ ΚΟΙΝΟ ΣΑΝ ΑΥΤΟ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ
Η πλειονότητα των διαφημίσεων που απευθύνονται στο ευρύ κοινό χρησιμοποιούν λόγο, επιχειρήματα, προσωπικότητες και τόνο της φωνής, όλα ιδιαίτερα παιδικά, πολλές φορές στα όρια της αδυναμίας, σαν ο θεατής να ήταν μικρό παιδάκι ή διανοητικά υστερημένος.Όσο περισσότερο θέλουν να εξαπατήσουν το θεατή τόσο πιο πολύ υιοθετούν έναν παιδικό τόνο. Γιατί; «Αν κάποιος απευθύνεται σε ένα άτομο σαν αυτό να ήταν 12 χρονών ή και μικρότερο, αυτό λόγω της υποβολής είναι πολύ πιθανό να τείνει σε μια απάντηση ή αντίδραση απογυμνωμένη από κάθε κριτική σκέψη, όπως αυτή ενός μικρού παιδιού» (βλ. Αθόρυβα όπλα για ήρεμους πολέμους).
6. ΠΟΛΥ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΟΣ ΠΑΡΑ ΤΗΣ ΛΟΓΙΚΗΣ
Η χρήση του συναισθήματος είναι μια κλασική τεχνική προκειμένου να επιτευχθεί βραχυκύκλωμα στη λογική ανάλυση και στην κριτική σκέψη των ατόμων. Από την άλλη, η χρήση των συναισθημάτων ανοίγει την πόρτα για την πρόσβαση στο ασυνείδητο και την εμφύτευση ιδεών, επιθυμιών, φόβων, καταναγκασμών ή την προτροπή για ορισμένες συμπεριφορές.
7. Η ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΤΗΝ ΑΓΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΤΗ ΜΕΤΡΙΟΤΗΤΑ
Κάντε το κοινό να είναι ανήμπορο να κατανοήσει τις μεθόδους και τις τεχνολογίες που χρησιμοποιούνται για τον έλεγχο και τη σκλαβιά του… «Η ποιότητα της εκπαίδευσης που δίνεται στις κατώτερες κοινωνικές τάξεις πρέπει να είναι η φτωχότερη και μετριότερη δυνατή, έτσι ώστε το χάσμα της άγνοιας μεταξύ των κατώτερων και των ανώτερων κοινωνικών τάξεων να είναι και να παραμένει αδύνατον να γεφυρωθεί» (βλ. Αθόρυβα όπλα για ήρεμους πολέμους).
8. ΕΝΘΑΡΡΥΝΣΗ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΜΕΝΟ ΜΕ ΤΗ ΜΕΤΡΙΟΤΗΤΑ
Προωθήστε στο κοινό την ιδέα ότι είναι της μόδας να είσαι ηλίθιος, χυδαίος και αμόρφωτος…
9. ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΑΥΤΟΕΝΟΧΗΣ
Κάντε τα άτομα να πιστέψουν ότι αυτά και μόνον αυτά είναι ένοχα για την κακοτυχία τους, εξαιτίας της ανεπάρκειας της νοημοσύνης τους, των ικανοτήτων ή των προσπαθειών τους.Έτσι, τα άτομα αντί να εξεγείρονται ενάντια στο οικονομικό σύστημα, υποτιμούν τους εαυτούς τους και νιώθουν ενοχές, κάτι που δημιουργεί μια γενικευμένη κατάσταση κατάθλιψης, της οποίας απόρροια είναι η αναστολή της δράσης… Και χωρίς δράση, δεν υπάρχει επανάσταση.
10. ΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΓΝΩΡΙΖΕΙ ΤΑ ΑΤΟΜΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ ΑΠ’ Ο,ΤΙ ΑΥΤΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΝ ΤΟΥΣ ΕΑΥΤΟΥΣ ΤΟΥΣ
Κατά τα τελευταία 50 χρόνια, η ταχεία πρόοδος της επιστήμης έχει δημιουργήσει ένα αυξανόμενο κενό μεταξύ των γνώσεων του κοινού και εκείνων που κατέχουν και χρησιμοποιούν οι κυρίαρχες ελίτ. Χάρη στη βιολογία, στη νευροβιολογία και στην εφαρμοσμένη ψυχολογία, το σύστημα έχει επιτύχει μια εξελιγμένη κατανόηση των ανθρώπων, τόσο σωματικά όσο και ψυχολογικά. Το σύστημα έχει καταφέρει να γνωρίζει καλύτερα τον «μέσο άνθρωπο» απ’ ότι αυτός γνωρίζει τον εαυτό του. Αυτό σημαίνει ότι στις περισσότερες περιπτώσεις το σύστημα ασκεί μεγαλύτερο έλεγχο και μεγάλη εξουσία πάνω στα άτομα, μεγαλύτερη από αυτήν που τα ίδια ασκούν στους εαυτούς τους.

Πηγή: γαλλική εφημερίδα Le Grand Soir

©www.mersinias.gr

 

Η συμμόρφωση ορίζεται ως μια αλλαγή συναισθημάτων, απόψεων και συμπεριφοράς του ατόμου που έρχεται ως αποτέλεσμα της άσκησης φυσικών ή συμβολικών πιέσεων από έναν ηγέτη ή μια ομάδα.
Μια όψη του φαινομένου της συμμόρφωσης είναι η συμπεριφορά που αναπτύσσεται στα μέλη της ομάδας και τα πρότυπα που δημιουργούνται. Τα πρότυπα προκύπτουν από την τάση που έχουν τα μέλη μιας ομάδας να δημιουργούν πρότυπα/κανόνες συμπεριφοράς και να συμμορφώνονται με αυτά. Ανάλογα με τους στόχους μιας ομάδας δημιουργούνται και τα αντίστοιχα πρότυπα που καθορίζουν την συμπεριφορά των μελών της ομάδας προκειμένου να επιτευχθούν οι στόχοι αυτοί. Συνήθως τα πρότυπα ή οι κανόνες αναπτύσσονται σε τομείς όπου τα μέλη μιας ομάδας βρίσκουν πρόσφορο έδαφος για να επηρεάσουν το ένα την συμπεριφορά του άλλου.
Η πίεση είναι ένα μηχανισμός που χρησιμοποιούν οι ομάδες για την επίτευξη της συμμόρφωσης των μελών της. Εφόσον τελικά επιτευχθεί η συμμόρφωση, αυτή συντελεί στο να βοηθήσει την ομάδα να πετύχει τους στόχους της μέσω της ομοιομορφίας των μελών, που τελικά πείθονται ότι αυτές οι διαδικασίες συνιστούν τον καταλληλότερο τρόπο συμπεριφοράς.
Όσον αφορά στην επίδραση που ασκεί μια ομάδα, αυτή απαρτίζεται από τα παρακάτω χαρακτηριστικά:
α/ Να είναι σταθερή και συνεκτική ώστε να προσκολλούνται σε αυτήν όσο το δυνατόν περισσότερα μέλη της και να συμμορφώνονται με τα πρότυπα συμπεριφοράς που αυτή προβάλλει.
β/ Τα μέλη που αποκλίνουν από την κοινά αποδεκτή συμπεριφορά μέσα στους κόλπους της ομάδας αλλάζουν συχνότερα την συμπεριφορά τους και συμμορφώνονται με τους κανόνες και τα πρότυπα που επικρατούν στην ομάδα.
γ/ Έστω και αν ένα άτομο έχει διαφορετικές απόψεις με την ομάδα, ακολουθεί ωστόσο τις αποφάσεις της και τις απόψεις της ακόμα και αν σε πολλές περιπτώσεις αυτές τυγχάνει να είναι λανθασμένες.
δ/ Η ομάδα επηρεάζει συχνά τα μέλη της επιδοκιμάζοντας (παρέχει υποστήριξη, σιγουριά, προστασία, ενθάρρυνση) ή αποδοκιμάζοντας τις συμπεριφορές τους (γελοιοποιεί, ντροπιάζει, απειλεί, τιμωρεί)

Η συμμόρφωση, όπως προαναφέρθηκε, αποτελεί μια όψη του φαινομένου της κοινωνικής επιρροής. Η πειραματική μελέτη της συμμόρφωσης έχει συνδεθεί με τις έρευνες του Asch (1951). Ο Asch θέλησε να εξετάσει σε τι έκταση οι κοινωνικές δυνάμεις μπορούν να αλλάξουν τις γνώμες των ανθρώπων. Στο πιο γνωστό του πείραμα, τα υποκείμενα νόμιζαν ότι είχαν να κάνουν με ένα απλό έργο οπτικής διάκρισης. Σε κάθε δοκιμή τους έδειχναν μια γραμμή πρότυπο και τρεις γραμμές σύγκρισης διαφορετικού μήκους. Τα υποκείμενα έπρεπε να πουν ποια από τις γραμμές σύγκρισης είχε το ίδιο μήκος με τη γραμμή πρότυπο. Στην ουσία μόνο το ένα υποκείμενο ήταν ανυποψίαστο και έδινε τις απαντήσεις του προτελευταίο. Τα υπόλοιπα ήταν πειραματικοί συνεργοί, γνώστες του πειράματος, που έδιναν ομόφωνες και προκαθορισμένες απαντήσεις. Στις 12 από τις 18 δοκιμές έδιναν λάθος απάντηση. Στα αποτελέσματα της πειραματικής συνθήκης βρέθηκε ότι τα υποκείμενα έδωσαν κατά 35% λάθος απάντηση. Μετά τη λήξη του πειράματος τα υποκείμενα μίλησαν για την εμπειρία τους. Στην πλειοψηφία τους είχαν βιώσει μια γνωστική σύγκρουση, δηλαδή αβεβαιότητα για το ποιος έδινε τη σωστή και ποιος την εσφαλμένη απάντηση και μια συναισθηματική σύγκρουση για το αν έπρεπε να πάνε κόντρα στην ομάδα ή να συμφωνήσουν με την εκτίμησή της που ήταν προφανώς εσφαλμένη.ε/ Όταν προκύπτουν ζητήματα παρέκκλισης των ατόμων της ομάδας από τις συμπεριφορές και τα πρότυπα που εκείνη επιβάλλει, τότε η ομάδα χρησιμοποιεί μηχανισμούς για να τους επαναφέρει στην τάξη και να διασφαλίσει την συνοχή της. Σε αυτές τις περιπτώσεις είτε συζητά με την μειονότητα που διαφωνεί προκειμένου να την επαναφέρει σε συμμόρφωση, είτε αποδοκιμάζει και υποβαθμίζει τους διαφωνούντες, είτε τους αποβάλλει από την ομάδα...

 


Υπάρχει η αντίληψη οτι τα άτομα που "δεχονται" να ακούνε τα προβλήματα μας καθημερινά και συνέχεια είναι οι καλύτεροι φίλοι μας γιατί έτσι μας βοηθάνε. Η πραγματικότητα όμως είναι οτι δαπανώντας υπερβολικά μεγάλο χρόνο μιλώντας για τα προβλήματά μας ουσιαστικά τα "αυξάνει" και κάνει τα πράγματα χειρότερα.
Η κοινωνική απομόνωση σίγουρα αυξάνει τον κίνδυνο κατάθλιψης , όμως αν μέσω αυτής η ανάγκη για κοινωνική δικτύωση μας οδηγήσει σε "λάθος" άποψη της φιλίας κι εν τέλει σε λάθος φιλικές σχέσεις, τότε αυτές αυξάνουν πραγματικά την προυπάρχουσα τάση προς κατάθλιψη. Επιπλέον δημιουργείται ένας φάυλος κύκλος καθώς "γεννιέται" η αλυσίδα: δυσθυμια-κατάθλιψη-φιλίες που επικεντρώνονται στα προβλήματα-άυξηση κατάθλιψης-ανάγκη για περισσότερη φιλία τέτοιου είδους.
Ειδικότερα στις γυναίκες επιδρά πολύ πιο ισχυρά αφου τις κάνει να αισθάνονται "χρησιμες" στις φίλες τους κι αυτό αυξάνει επιπλέον και τα επίπεδα άγχους τους. Στους άντρες αν και δεν έχει ισχυρή επίπτωση στην δυσθυμία και το άγχος τους , εντούτοις βελτιώνει την αντίληψη για την ποιότητα της φιλίας τους.
Ένα πολυ συχνό φαινόμενο είναι σε τέτοιες καταστάσεις μας, κάποιοι που ως τώρα θεωρούσαμε φίλους να απομακρύνονται,κι αυτο ειναι ενα γεγονός που μας απογοητεύει αλλά δεν ψάχνουμε ποτέ το αν άλλαξε σ εμάς κάτι.
Ουσιαστικά αυτο που πρέπει να αντιληφθούμε, και στην Αμερική ήδη διδάσκεται σε έφηβες, είναι οτι το να διαμαρτύρεται κάποιος δεν είναι απαραίτητα καλό παρά το γεγονός οτι αυτό μας κάνει να αισθανόμαστε "απαραίτητοι" στον άλλον και μάλιστα χωρίς να κάταβάλλουμε και προσπάθεια αφού το μόνο που έχουμε να κάνουμε είναι να τον ακούμε.

©www.mersinias.gr

 

Φοβόμαστε τόσο γι αυτά που θα έρθουν που δεν κοιτάμε αυτά που ήδη έχουν έρθει…
Συναισθήματα έντονα, νοσταλγικά, άσχημα, απογοήτευσης, χαράς, πόνου, συγκίνησης, εκδίκησης, διεκδίκησης και άλλα πολλά που υπάρχουν μέσα μας ή φοβόμαστε πως θα έρθουν ή ελπίζουμε πως θα βιώσουμε.
Τα συναισθήματα μας ανεβάζουν και μας κατεβάζουν και κάποιες άλλες φορές μας ωριμάζουν. Περνάμε διάφορα στάδια στη βίωσή τους και προκαλούνται από καταστάσεις καθημερινές, είναι ο τρόπος που οι ίδιοι νιώθουμε για τον εαυτό μας και τους γύρω μας και πως εκείνοι για μας. Ποιος είναι ο αντίκτυπός μας αν είμαστε αρκετοί, επαρκείς, ή αν δεν είμαστε. Χιλιάδες σκέψεις και άλλα τόσα παρακλάδια σκέψεων.
Καλούμαστε να αποφασίσουμε ελπίζοντας σε κάτι καλύτερο και φοβούμενοι του τι θυσιάζομε και ποια επίδραση οι αποφάσεις θα έχουν σε μας.
Τα συναισθήματα είναι ευλογία, είναι ο τρόπος για να καταλάβουμε ποιοι πραγματικά είμαστε. Έχουν ηλικία ξεκινούν από έμβρυα και γίνονται ενήλικες, ύστερα μεσήλικές και τέλος ηλικιωμένοι. Περνούν στάδια και αποτέλεσμα αυτών η συμπεριφορά μας. Η στάση μας σε όσα έχουν έρθει και σε εκείνα που θα έρθουν.
Είναι έμβρυα όταν δεν έχουμε καταλάβει ότι υπάρχουν γίνονται παιδιά όταν συνειδητοποιούμε την ύπαρξή τους, ενηλικιώνονται όταν τα βιώνουμε, ανθίζουν όταν έχουν αντέξει και τελικά ωριμάζουν όταν τα έχουμε κρατήσει. Όταν καταφέραμε να ξεπεράσουμε κρίσεις και ανεβήκαμε ένα σκαλοπάτι στα μάτια μας επειδή τα καταφέραμε και συνεχίσαμε και προχωρήσαμε.
Χρειάζεται να περάσουμε τα στάδια για να τους δώσουμε την πραγματική τους υπόσταση, να ξεχωρίσουμε την υπερβολή που μας δημιουργεί το άγχος και η ανασφάλεια, ώσπου να φτάσουμε στο σημείο της ασφάλειας και της αποδοχής τους.
Αυτό μπορεί να συμβεί όταν δοκιμαστούμε και δοκιμάσουμε, μόνο τότε μπορούμε πραγματικά να καταλάβουμε ποιοι πραγματικά είμαστε τι μπορούμε να ανεχτούμε και γιατί. Ή τι δεν μπορούμε να ανεχτούμε και γιατί. Εκεί είναι το σημείο που έχουμε αρχίσει να τα αναγνωρίζουμε και εκεί ακριβώς είναι που μπορούμε να τα προσφέρουμε να τα ανταλλάξουμε που μπορούμε να τα κοιτάμε, χωρίς να τρέμουμε στην εκδήλωσή τους.
Προσπάθεια, αναγνώριση, αποδοχή, σεβασμός είναι μερικές από τις λέξεις που συνθέτουν το στάδιο της αναγνώρισή τους.

Καλλιντέρη Γεωργία, Κοινωνική Λειτουργός

 

Το «Groupthink» είναι ένα ψυχολογικό φαινόμενο που συμβαίνει όταν η επιθυμία για αρμονία και συμμόρφωση στους κόλπους μιας ομάδας οδηγεί τα άτομα που είναι μέσα στην ομάδα να λειτουργήσουν έτσι ώστε τελικά να πάρουν μια εσφαλμένη απόφαση. Οι δυσλειτουργικές σχέσεις της ομάδας παράγουν την ψευδαίσθηση του άτρωτου όπου στοιχίζει στην ομάδα την απώλεια της ατομικής δημιουργικότητας, την μοναδικότητα και την ανεξάρτητη σκέψη. Οι πρωταρχικές έρευνες πάνω στη θεωρία του groupthink πραγματοποιήθηκαν από τον Irving Janis, ψυχολόγο και ερευνητή στο πανεπιστήμιο του Yale.
Το φαινόμενο groupthink αποτελεί δηλαδή μια ακραία περίπτωση πόλωσης της ομάδας που οδηγεί σε εσφαλμένες ή ελλιπείς αποφάσεις.
Είναι συχνό το φαινόμενο να βγαίνουμε από κάποια σύσκεψη όπου μόλις έχει ληφθεί μια απόφαση και να απορούμε και εμείς οι ίδιοι πως συναινέσαμε σε μια τέτοια απόφαση. Ο Janis (1972) μελέτησε διάφορες πολιτικές αποφάσεις που έλαβαν Αμερικανικές κυβερνήσεις και είχαν τελικά καταστρεπτικά αποτελέσματα. Σύμφωνα με το μοντέλο του groupthink του Janis, σε μια ομάδα μπορούν να δημιουργηθούν τέτοιες πιέσεις για ομοφωνία και συναίνεση που να απειλήσουν σοβαρά την κρίση και τις γνωστικές διαδικασίες των μελών της ομάδας. Η τάση αυτή εμφανίζεται κυρίως σε ομάδες που θέλουν να διατηρήσουν την ομοιογένειά τους και αυτό το επιδιώκουν αποθαρρύνοντας ή καταπνίγοντας κάθε είδους αντίρρηση.

Στις ομάδες που παρατηρήθηκε το φαινόμενο του groupthink μπορούμε να διακρίνουμε πέντε βασικά χαρακτηριστικά( Brown, 1988 ):
1/ Η ομάδα που επρόκειτο να πάρει την απόφαση χαρακτηριζόταν από υψηλό βαθμό συνοχής.
2/ Η ομάδα ήταν απομονωμένη από εξωτερική πληροφόρηση. Η όποια πληροφόρησή της προερχόταν από την ίδια την ομάδα και τις διαδικασίες που χρησιμοποιούσε.
3/ Τα άτομα που συμμετείχαν στην ομάδα λήψης αποφάσεων δεν αναζήτησαν πιθανές εναλλακτικές λύσεις τις οποίες μπορούσαν να συγκρίνουν με την προτεινόμενη λύση.
4/ Η ομάδα πιεζόταν από την ανάγκη να πάρει μια απόφαση όσο το δυνατόν γρηγορότερα.
5/ Στην ομάδα υπήρχε πάντα κάποιος ισχυρός και κατευθυντικός ηγέτης...

 

Τι είναι και ποιοι έχουν την τάση να πιστεύουν σε αυτές;

Διάφορες ερμηνείες έχουν δοθεί στον συγκεκριμένο όρο. Σε γενικές γραμμές οι θεωρίες συνομωσίας αναφέρονται στην ερμηνεία που δίνουν οι άνθρωποι για τις αιτίες διαφόρων γεγονότων που συμβαίνουν. Κοινοί παράγοντες είναι ο μυστικισμός, το παρασκήνιο και φυσικά η εξουσία. Πίσω από κάθε θεωρία συνομωσίας κρύβεται κάποιος ισχυρός άνθρωπος, οργανισμός ή άτομα εξουσίας και δύναμης που κινούν τα νήματα αθόρυβα και υπομονετικά μέχρι να επιτύχουν τον σκοπό τους. Οι πεποιθήσεις αυτές συνοδεύουν μεγάλα πολιτικά αλλά και κοινωνικά γεγονότα και πολύς είναι ο κόσμος που δίνει τέτοιες ερμηνείες σε αυτά, ανεξαρτήτου χώρας και κουλτούρας. Τέτοια παραδείγματα μπορούμε να δούμε σε γεγονότα όπως η 9/11, το τραγικό δυστύχημα της πριγκίπισσας Diana, τον Οσάμα Μπιν Λαντεν κτλ. Δεν είναι λίγες οι συζητήσεις που έχουν γίνει και ακούμε γύρω μας σχετικά με πιθανά σενάρια γύρω από αυτά τα γεγονότα, π.χ. ποιος οφείλεται για το τροχαίο που προκάλεσε τον θάνατο της πριγκίπισσας, Diana, τι ακριβώς συνέβη, είναι τα πράγματα όπως δείχνουν φαινομενικά ή μήπως συμβαίνει κάτι άλλο;

Κάποιες από τις θεωρίες συνομωσίας- πως κάτι άλλο μεγαλύτερο κρύβεται πίσω από το κάθε γεγονός- αληθεύουν και άλλες είναι ψευδείς. Σύμφωνα με έρευνες υπάρχει ένας αυξανόμενος ρυθμός στην δημοτικότητα των θεωριών συνομωσίας τα τελευταία χρόνια, γεγονός που πολλοί πιστεύουν ότι οφείλεται στην διαθεσιμότητα του ιντερνετ που έχει σαν αποτέλεσμα την αύξηση στην έκθεση τέτοιων θεωριών και υποθετικών σεναρίων.  Ποιοι όμως έχουν την τάση να πιστεύουν περισσότερο σε αυτές τις θεωρίες;...

 

Η ομάδα, τα χαρακτηριστικά της και η σημασία της είναι ένα μεγάλο κεφάλαιο έρευνας στην κοινωνική ψυχολογία. Παρόλο που ο καθένας από εμάς στην καθημερινότητα του έρχεται σε επαφή με άλλα άτομα και διαμορφώνει ομάδες, δεν έχει βαθιά γνώση της σημασίας που έχει για αυτόν ο σχηματισμός μια ομάδας και των τεχνικών που η ομάδα διατηρεί ή όχι τη συνοχή της. Είναι πολύ σημαντικό έτσι, να κατανοήσουμε την έννοια της ομάδας γιατί με αυτή και μέσω αυτής περνάμε σημαντικό χρόνο καθημερινά, τόσο σε προσωπικό όσο και σε επαγγελματικό επίπεδο. Η έννοια της συνεκτικότητας της ομάδας αναφέρεται στο κατά πόσο τα μέλη μιας ομάδας επιθυμούν να παραμείνουν σε αυτή, κατά πόσο εκδηλώνουν το αίσθημα του εμείς περισσότερο από το αίσθημα του εγώ. Είναι σαφές ότι τα μέλη μια ομάδας που παρουσιάζει μεγάλη συνεκτικότητα συμμετέχουν περισσότερο σε αυτή, καταβάλουν μεγάλες προσπάθειες για την επιτυχία των σκοπών της ομάδας και ενδιαφέρονται περισσότερο να συμμετέχουν στις δραστηριότητες που λαμβάνουν χώρα μέσα σε αυτήν.
Οι παράγοντες που συντελούν στην διατήρηση της συνεκτικότητας μιας ομάδας ή στη διαίρεση της συνοψίζονται στους 10 παρακάτω:
1/ Το μέγεθος της ομάδας: το μέγεθος λειτουργεί αντιστρόφως ανάλογα της συνεκτικότητας της ομάδας. Όσο η ομάδα μεγαλώνει, τόσο η συνεκτικότητα μειώνεται. Αυτό οφείλεται κυρίως σε προβλήματα επικοινωνίας μεταξύ των μελών της. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι οι ομάδες που αποτελούνται από λίγα μέλη επικοινωνούν και αλληλεπιδρούν ευκολότερα.
2/ Η εξάρτηση των μελών από την ομάδα. Όσο περισσότερη και συνεχή ικανοποίηση λαμβάνουν τα μέλη από την ομάδα, τόσο αυξάνεται η συνεκτικότητα της.
3/ Η επιτυχία των στόχων. Όταν η ομάδα πετυχαίνει τους στόχους της έχει την τάση να αναπτύσσει μεγαλύτερη συνεκτικότητα. Παράλληλα, οι ομάδες με μεγάλη συνεκτικότητα έχουν την τάση να πετυχαίνουν τους σκοπούς τους ευκολότερα.
4/ Γόητρο και θέση της ομάδας. Οι ομάδες οι οποίες τυγχάνουν μεγάλης αναγνώρισης προκαλούν την προθυμία του εργαζομένου να συμμετέχει σε αυτές...

 

Τα εμπόδια είναι αυτά που κάνουν τα απλά πράγματα να φαίνονται δύσκολα. Μπορεί πολλές φορές να φαίνεται εύκολο να πάρει κανείς μια απόφαση ή να αλλάξει κάτι που τον ενοχλεί και τον δυσκολεύει, όμως τις περισσότερες φορές δεν είναι, κι αυτό εύκολα μπορεί να το διαπιστώσει κανείς γιατί αν ήταν τόσο εύκολο θα το είχε ήδη κάνει! Τα εμπόδια που συναντά κανείς μπορεί να είναι εξωτερικά, όπως ο χρόνος, το χρήμα και μπορεί να είναι και εσωτερικά, όπως οι βαθύτερες πεποιθήσεις μας, οι φόβοι, οι ανάγκες μας κ.α. Πώς λοιπόν θα μπορούσε κανείς να αναγνωρίσει τα εξωτερικά και εσωτερικά εμπόδια; Ποιες είναι οι ερωτήσεις που θα μπορούσε να κάνει για να τα εντοπίσει;
Αναγνωρίζοντας τα εξωτερικά εμπόδια:
- Τι είναι αυτό που σε σταματάει;
- Τι είναι αυτό που το κάνει να φαίνεται δύσκολο;
- Τι είναι αυτό που χρειάζεσαι και δεν το έχεις για να πετύχεις τον στόχο σου;
- Όταν προσπάθησες να κάνεις μια αλλαγή σαν κι αυτή στο παρελθόν, τι είναι αυτό που σε σταμάτησε, ή σε κινητοποίησε;
- Υπάρχει ένα εμπόδιο κλειδί σε αυτή την περίπτωση που αν το ξεπερνούσες θα είχε σημαντική διαφορά και θα σε έκανε να πετύχεις πιο εύκολα το στόχο σου;
- Υπάρχει κάτι (ικανότητα , εργαλείο, δεξιότητα), που αν το είχες θα ήταν πολύ σημαντικό ώστε να τα καταφέρεις; Και με ποιους τρόπους μπορείς να το αποκτήσεις;
Αναγνωρίζοντας τα εσωτερικά εμπόδια:
- Τι συμβαίνει μέσα σου όταν σκέφτεσαι να ξεκινήσεις κάτι/να κάνεις μια αλλαγή; Σκέψου ένα συναίσθημα, μια σωματική αντίδραση, μια μνήμη, οτιδήποτε..
- Που νομίζεις ότι νιώθεις τη μεγαλύτερη πίεση ή άγχος σχετικά με την κατάσταση που σε απασχολεί;
- Βρίσκεις δύσκολο το να κάνεις αυτή την αλλαγή / να πάρεις αυτή την απόφαση. Τι θα κέρδιζες αν δεν την κάνεις;
- Τι θα έχανες που είναι σημαντικό για εσένα, αν τελικά έκανες αυτή την αλλαγή/έπαιρνες αυτή την απόφαση;
- Ποιο είναι το χειρότερο σενάριο που μπορεί να συμβεί; Ποιος είναι ο μεγαλύτερος σου φόβος που κρύβεται πίσω από αυτό;
Η δημιουργία σεναρίων με το εμπόδιο ή χωρίς αυτό, είναι πολύ βοηθητική ώστε το άτομο να συνειδητοποιήσει τι πραγματικά τον εμποδίζει και τι πραγματικά θέλει. Όταν φανταστεί κανείς ότι το εμπόδιο έφυγε από τη μέση τότε μπορεί να πλάσει ένα ιδανικό σενάριο γι αυτόν και να προσπαθήσει να το προσεγγίσει όσο περισσότερο μπορεί. Επιπλέον, η αναδρομή στο παρελθόν και στους τρόπους που χρησιμοποίησε κάποιος για να ξεπεράσει μια δυσκολία του, είναι πολύ χρήσιμο να γίνεται γιατί ξαναφέρνει στο προσκήνιο μηχανισμούς και δυνατότητες που διαθέτει το άτομο και που έχει ξεχάσει ότι κάποτε τον βοήθησαν να αντιμετωπίσει μια κατάσταση. Όταν φέρνουμε τα εμπόδια και τις βαθύτερες ανάγκες μας στο φώς , τα ονομάζουμε και τα κατανοούμε, τότε χάνουν την δυναμική τους και την πολυπλοκότητά τους και γίνονται πιο εύκολα στο να ξεπεραστούν.

Σμαράγδα Διζέ, Εργασιακή Ψυχολόγος

 

Στις μέρες μας η οικονομική κρίση έχει επηρεάσει όλους μας. Έχει επηρεάσει την καθημερινότητα μας, την ψυχική μας διάθεση, έχει αυξήσει τα επίπεδα του άγχους μας, έχει διαταράξει την ταυτότητα μας αλλοιώνοντας αυτό που μέχρι τώρα πιστεύαμε οτι ήμασταν και την εικόνα που συντηρούσαμε για τον εαυτό μας. Πόσο αρνητικό είναι όμως τελικά αυτό; Υπάρχουν θετικές επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης έστω σε κάποιους τομείς;

Είναι αλήθεια πως τα τελευταία χρόνια βλέπουμε γύρο μας παραδείγματα καταναλωτισμού τα οποία δεν συνάδουν με την οικονομική κατάσταση του συγκεκριμένου ατόμου. Για παράδειγμα, γυναίκες με επώνυμες τσάντες ή κινητά τηλέφωνα αξίας ισοδύναμης ενός μισθού. Ενός μισθού τον οποίο μπορεί καν να μην λαμβάνουν. Τάσεις υπερκαταναλωτισμού για το κάτι παραπάνω προερχόμενο κυρίως από τον μοντερνισμό της εποχής. Γκατζετάκια άνευ ουσιαστικής σημασίας και χρηστικότητας από τον συγκεκριμένο κάτοχο. Τι κρύβεται πίσω από αυτή την ανάγκη ή παρόρμηση; Είναι η αποδοχή και η αναγνώριση ή μήπως η ματαιοδοξία της υπεροχής που υπάρχει σε κάθε άνθρωπο;

Η ματαιοδοξία πολλές φορές προάγει την ψευδή εικόνα μας και την αλλοίωση του πραγματικού μας εαυτού και χαρακτήρα. Μας κάνει να εστιάζουμε στο τι θέλουμε να προβάλουμε προς τα έξω. Το άτομο που είναι ιδιαίτερα ματαιόδοξο μπαίνει σε διαδικασία ανώφελων δαπανών και βουλιμικού καταναλωτισμού...